Page 6 - gennaration7.indd

Basic HTML Version

ŞUBAT 2011
G
oogle ve Çin
arasındaki
kriz, İran se-
çimlerinden
sonra Twitter
üzer inden düzenlenen
protestolar, İsrail'in Ma-
vi Marmara müdahale-
sinde konvansiyonel ile-
tişim ağlarını engelleme-
si, fakat sosyal medya ve
interneti hesaba katma-
yı unutması...
Bunların hepsi diyalo-
ğa dayalı iletişimi ortaya
çıkaran dijital iletişim ve
sosyal medya ağlarının
yeni bir dünya düzenini
oluşturmaya başladığının
belirtileriydi. Bu belirti-
ler daha sonra, Tunus'ta
başlayıp Kuzey Afrika ve
Orta Doğu ülkelerine ya-
yılan, Mısır’da doruk nok-
tasına ulaşan toplumsal
hareketlenme ile küresel
anlamda dönülemez bir
değişim sürecinde oldu-
ğumuzu gösterdi.
Bu değişim, “demokra-
tik” yönetimleri gerçek an-
lamda demokratikleşme-
ye; demokratik olmayan
yönetimleri ise yok olma-
ya, yerlerine demokratik
yönetimlerin oluşturul-
masına mecbur bırak ı-
yor. Mısır'daki ayaklan-
malar süresince tüm ile-
tişim kanallarının yanın-
da, öncelikli ve sistema-
tik biçimde internet eri-
şiminin de kapatılmış ol-
ması, demokratik iletişi-
min en etkin kaynağı ol-
duğunu gösteriyor.
A . S e l i m Tu n c e r ,
blogunda yay ıml ad ı ğ ı
“Kablolar çift yönlü çalı-
şınca...” başlıklı yazısında,
internet iletişiminin için-
de bulunduğumuz dö-
neme devrimsel bir ni-
tel ik kazandırdığ ını şu
sözleriyle dile getirmiş-
t i: “İnternet in devr im-
sel yanı, Elektronik Kül-
tür Dönemi’nde tek yön-
lü çalışan kabloların ve-
ri akışını çift yönlü ha-
le getirmesinde gizlidir.”
Bununla beraber, ge-
ç e n s a y ı m ı z d a S e r -
dar Pakt in' in “Bas bas
‘like’ları markaya” başlık-
lı yazısında değindiği gibi
sosyal medya ve internet
iletişiminin bu devrimsel
gücünü, “clicktivism” adı
verilen bilgisayar başı ak-
tivizminden öteye götür-
mesi gerekliliğini, göz ar-
dı edilemeyecek Mısır ör-
neği üzerinden gözlem-
liyoruz.
İstanbul Bilgi Üniver-
sitesi İletişim Fakültesi
öğretim üyelerinden Dr.
Özgür Uçkan ise kale-
me aldığı son yazısında
Mısır olaylarını Arthur
Kroeker’in aynı başl ıkl ı
yazısına atıfla “Arap Ba-
harı” şeklinde isimlendi-
riyor ve şunları söylüyor:
“Arap Baharı’nı interne-
te ve iletişim teknolojile-
rine bağlayan, bizler ya da
olaylara Twitter’dan bak-
maya alışmış gazeteciler
değil, bizzat isyancıların
kendisi oldu. İsyanın as-
li motoru gençlik. Genç-
lik de muhalefet, örgüt-
lenme, eylem ve iletişim
için geleneksel yöntem-
lerin yanı sıra interneti
de çok yoğun bir biçim-
de kul lanıyor. Bu ülke-
lerde dijital aktivizmin,
coğrafyamızda olduğun-
dan daha derin bir geç-
mişi var.
Asl ında internetin is-
yandaki rolünü anlamak
için otokratik rejimlerin
internete nasıl yaklaştık-
larına bakmak yeterli. Tu-
nus başta olmak üzere,
Arap ülkeler inin çoğu,
siyasal internet sansürü,
muhalif blog yazarları ve
aktivistlerin tutuklanma-
sı, yoğun filtreleme gibi
ağır internet baskılarıy-
la tanınıyor.
2011 başında olup bi-
tenler bu ‘önlemler in’
neredeyse hiçbir işe ya-
ramadığını da göstermiş
bulunuyor. Tunus’tak i
bu baskı, anonimleştir-
me teknikleri, vekil su-
nucular gibi karşı önlem-
lerle aşılarak, Facebook ve
Twitter başta olmak üze-
re sosyal medya, bloglar,
P2P ağları, mobil iletişi-
min yoğun kul lanımıy-
la yerle bir oldu. Elbette,
Wikileaks’in, Ben Ali ai-
les inin devasa yol suz-
luklarını belgeleyen içe-
rik katkısını da unutma-
mak gerek.”
Dünyanın bundan 222
yıl önce yaşadığı Fransız
Devrimi’ne benzer bir dev-
rim, bu kez televizyonlar,
cep telefonları, kameralar
ve internet sayesinde da-
kika dakika takip edile-
biliyor.
Mısır’daki son olaylar
da gösterdi ki bu gücü –ve
bu gücün beraberinde ge-
tirdiği değişimi– göz ardı
edenlerin tarih sahnesin-
den birer birer silinmele-
ri kaçınılmaz görünüyor.
T
ürk iye’de tü-
ket ic i i nter-
netten alışve-
rişe hala kuş-
kuyla bakıyor.
Masterindex 2010 rakam-
larına göre yüzde 76’ımız
internetten hiç alışveriş
yapmamış.
Türk halkının kart kul-
lanım, tasarruf ve harca-
ma eği l imlerini ölçüm-
lemek amacıyla kentsel
nüfusu temsil eden 11 il
merkezinde MasterCard
t a ra f ı ndan yapt ı r ı l an
MasterIndex araştırma-
sına göre, Türk halkının
internet üzerinden alış-
veriş yapma oranı ortala-
ma ayda bir.
Bu rakam kad ı nl a r-
da 0.5 iken, erkeklerde
1.4. İnternet üzerinden
en fazla al ışveriş yapan
kesim orta ve düşük ge-
lir grupları ile (ayda or-
talama 2.2 kere), 15 – 19
yaş (ayda ortalama 4.2 ke-
re) ve 20 – 24 yaş grubu
(ayda ortalama 2.3 kere).
İnternet üzerinden alış-
veriş yapmayı tercih eden-
ler neden olarak fiyat avan-
tajı (yüzde 42), evden çık-
madan alışveriş rahatlığı
(yüzde 36), zaman tasar-
rufu (yüzde 35), ürün ve
fiyat karşılaştırma olanağı
(yüzde 23) gibi avantajla-
rı sıraladı. Araştırma so-
nuçları erkeklerin zaman-
dan tasarruf etmek için,
kadınların ise Türkiye’de
bulunmayan ürünleri al-
mak için internetten alış-
veriş yaptığını gösteriyor.
Kredi kartı ile internet
üzerinden alışveriş yap-
mayı tercih etmeyenlere
bunun nedeni soruldu-
ğunda, yüzde 28’l ik ke-
s im görüp denemeden
ürün almak istememe,
yüzde 25’l ik kesim kre-
di kart ı bi lg isi vermey i
güvenl i bulmama, yüz-
de 23’ lük kesim inter-
net erişiminin olmama-
sı, yüzde 20’lik kesim ise
tesl im edilecek ürünün
doğruluğuna / kal itesi-
ne güvenmeme sebeple-
rini öne sürdü.
İnternet üzerinden alış-
veriş yapmama nedenle-
ri bölgesel bazda incelen-
diğinde Doğu (yüzde 52)
ve Güney Doğu Anadolu
(yüzde 57) Bölgesi’nde
yaşayanlar ın çoğunun
neden olarak internet
er işimler inin olmama-
sını gösteriyor.
Masterindex araştırma-
sında, internetten kredi
kartıyla alışveriş yapanla-
ra en çok ne tür ürün ve
hizmetleri satın aldıkları
sorulduğunda yüzde 40’ı
elektronik eşya/bilgisayar,
yüzde 31’i uçak bileti/tur/
seyahat rezervasyonları,
yüzde 29’u cep telefonu/
aksesuarları, yüzde 24’ü
yiyecek ve içecek, yüzde
18’i ise giysi/hazır giyim
aldığını belirtiyor. İnter-
net üzerinden yapılan alış-
verişlerin yüzde 79’u kre-
di kartı ile ödeniyor.
Sanal ortamda alışveriş
yapanların yüzde 51’i alış-
verişlerini mutlaka Türk
sitelerinden yapıyor. Yüz-
de 3’lük kesim sadece ya-
bancı siteleri tercih eder-
ken, yüzde 46’lık kesim
ise yerli veya yabancı si-
telerin birbirinden fark-
lı olmadığını düşünüyor.
Kul lanıcı lar al ışveriş
yapt ık lar ı sitelere ara-
ma motorları (yüzde 32),
arkadaş tavsiyesi (yüzde
30) ve ilanlardan (yüzde
13) ulaşıyor.
(NTVMSNBC)
A
rthur Kroeker, “Arap Baharı” adlı yazısına
şu satırlarla başlıyor: “Arap Baharı, ani-
den üzerimize indi. Otokratik toplumların
cesur vatandaşları –Tunus, Cezayir, Mı-
sır, Yemen–, tiranlık siyasetine karşı et-
kin muhalefet yürütmek ve bütün siyasi rejimlerin en
ele avuca gelmez hakkını, yani bireylerin karşılık gör-
me korkusu olmadan toplanma, hapse atılma tehlikesi
olmadan konuşma, şiddet terörü olmaksızın muhalefet
etme, geçmişten farklı bir gelecek için oy kullanma hak-
kını savunmak üzere sokaklara çıktı. Nasıl 1989 baharı
Doğu ve Merkezi Avrupa'da Sovyet tahakkümünün sö-
nüşüyle işaretlendiyse, 2011 baharı da yoksulluk, işsiz-
lik, baskı ve eşitsizliğe dair zor bir geçmişin içinden ye-
ni bir Arap siyasetinin başkaldırışıyla anılacak.”
Arap Baharı, çok uzun zamandır görülmemiş bir bi-
çimde, halkların, tarih sahnesine artık beklenmedik ve
özellikle de davet edilmemiş bir şekilde yeni bir oyuncu
olarak çıktığı an olarak da anılacak. Üstelik bu davetsiz
oyuncu, ezeli ve müthiş gücünün yanına yeni güçler de
eklemiş bulunuyor: Çok hızlı bir şekilde bir araya gelip
dağılabilme; dağıtık ve gayri merkezi bir örgütlenmey-
le öngörülemez davranış örgüleri geliştirebilme; iç ve
dış iletişimini önlenemez bir şekilde sürdürebilme; yerel
eylemlerine küresel iletişim kanallarını kullanarak des-
tek yaratabilme; küresel iletişim yetenekleriyle dünya
kamuoyunu etkileyebilme ve iktidarlar üzerinde görül-
memiş bir baskı yaratabilme; her şeyden önemlisi, bas-
kının koşulu olan görünmezlik duvarlarını yıkarak ülke-
leri dünyaya şeffaflaştırabilme...
Bu yeni güçlerin, kuşkusuz, internet başta olmak üze-
re ağ teknolojileriyle doğrudan ilgisi var. Yanlış anlaşıl-
masın, dünya basınında çokça yer aldığı gibi, Tunus’ta
başlayan ve Ben Ali’nin 23 yıllık iktidarını bitiren, sonra
da Mısır’a sıçrayarak Hüsnü Mübarek’in 30 yıllık salta-
natını sallayan, Cezayir, Ürdün, Yemen, Suriye gibi bir-
çok Arap ülkesinde filizlenmeye başlayan isyanı, inter-
nete, sosyal medyaya, Wikileaks’e, teknolojiye vb. bağ-
lamaya çalışmıyorum. Kuşkusuz, isyan sokakta başladı;
nedenleri de gıda fiyatlarındaki hızlı artış, gelir dağılımı
adaletsizliğinin giderek derinleşmesi, genç işsizliğin yük-
selmesi, ifade ve haber al-
ma özgürlüğünün şiddetle
bastırılması, polis devleti,
ayyuka çıkan yolsuzluklar
gibi sosyo-ekonomik di-
namikler.
Arap Baharı’nı internete
ve iletişim teknolojilerine
bağlayan, bizler ya da olay-
lara Twitter’dan bakmaya
alışmış gazeteciler değil,
bizzat isyancıların kendi-
si oldu. İsyanın asli moto-
ru gençlik. Gençlik de mu-
halefet, örgütlenme, eylem
ve iletişim için geleneksel yöntemlerin yanı sıra inter-
neti de çok yoğun bir biçimde kullanıyor. Bu ülkelerde
dijital aktivizmin coğrafyamızda olduğundan daha de-
rin bir geçmişi var.
Aslında internetin isyandaki rolünü anlamak için otok-
ratik rejimlerin internete nasıl yaklaştıklarına bakmak
yeterli. Tunus başta olmak üzere, Arap ülkelerinin ço-
ğu, siyasal internet sansürü, muhalif blog yazarları ve
aktivistlerin tutuklanması, yoğun filtreleme gibi ağır in-
ternet baskılarıyla tanınıyor.
Ama 2011 başında olup bitenler bu “önlemlerin” hemen
hiçbir işe yaramadığını da gösterdi. Tunus’ta bu bas-
kı, anonimleştirme teknikleri, vekil sunucular gibi karşı
önlemlerle aşılarak, Facebook ve Twitter başta olmak
üzere sosyal medya, bloglar, P2P ağları, mobil iletişimin
yoğun kullanımıyla yerle bir oldu. Elbette, Wikileaks’in,
Ben Ali ailesinin devasa yolsuzluklarını belgeleyen içe-
rik katkısını da unutmamak gerek.
Olaylar Mısır’a sıçradığında, bu kez Mübarek iktidarı, in-
ternetin görece kısa tarihinde bir ilki gerçekleştirerek
hepimizi şaşırttı: 27 Ocak 2011 gecesi, Mısır hüküme-
ti, tüm internet ve cep telefonu iletişimini, sabit tele-
fon hatlarını, bu kanallardan akan her türlü veri ve ses
iletişimini kesti! Yani denetleyemedikleri uydu iletişimi
dışındaki her şeyi... 2 Şubat 2011’de her şey “normal”
sansürlü haline dönene kadar, koskoca ülke küresel ağ-
da bir kara deliğe dönüştü! İnternetin anlık kesintisinin
bile bir ülkenin ekonomisine ne kadar büyük bir zarar
vereceği biliniyor. Nitekim OECD Mısır’ın zararının yak-
laşık 90 milyon dolara ulaştığını açıkladı. Ama gördük ki
umutsuzluğa kapılmış, panik içinde bir iktidarın bu dar-
besi de işe yaramadı. Mısırlılar, internet faks köprüleri,
amatör radyo, uydu telefonlarıyla kurup paylaştıkları
gayri merkezi ağlar gibi tekniklerle bu kesintiyi bile aştı.
Muhalif bilgi halkın (ağ) gücüyle akmaya devam ediyor.
Ağ teorisi henüz yanlışlanmadı. İletişimin, devrimlerin
temellerinden biri olduğu teorisi de...
Dr. Özgür Uçkan
İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi
“ArapBaharı”:
Halkın (ağ) gücü
WEB SİTESİ
ADFREAK.COM
İbretlikreklamlar
Türkiyeinternetten
alışverişealışamadı
GÜNCEL
MISIR’DAKİ SOKAKAYAKLANMALARI, DEMOKRASİ VE İNTERNET ERİŞİMİ
özgür uçkan
A
dFreak.com,
ancak “anor-
mal” ve “aca-
yip” sıfatları-
nı hak ediyor
olsalar da, izleyenlere il-
ginç ve eğlenceli gelebile-
cek reklam örneklerinin
derlendiği bir blog “bölü-
mü”. Ünlü AdWeek’in öğ-
le tatiline çıkmış hali de
dense yeridir. Meraklısı ve
takipçisi hayli fazla olan
AdFreak’in, AdWeek’in
ciddi yüzüne ve reklamcı-
lık sektörüyle ilgili tutarlı
yaklaşımına bir alternatif
yaratmak amacıyla oluştu-
rulduğu ve bu amacı do-
zunda bir ironiyle yansıt-
tığı gözlemleniyor Uzun
adresi adweek.blogs.com
olan bloga başlıklarında
lanse edildiği gibi adfreak.
com adresiyle de ulaşıla-
biliyor. Bloglarında yeni-
lenmiş marka logoları gi-
bi göreceli ciddiyet içeren
başlıklar olsa da, AdFreak
daha çok ünlü reklamla-
rın taklitleri, yıl yıl liste-
lenmiş komik, korkunç,
kışkırtıcı veya seksi rek-
lamlar gibi eğlenceli içe-
rikler ve viraller için takip
ediliyor genellikle. Ziyaret
ederek uzun ‘blogroll’ lis-
telerinden reklamcılık sek-
törüyle ilgili –çoğunlukla
ABD menşeili– web site-
lerine ulaşabilir, sürekli
güncellenen zengin içe-
riğine göz atarak iş stre-
sinizi hafifletecek keyif-
li molalar verebilirsiniz.
vimeo.com/19559138
1 ŞUBAT 2011 TAHRİR MEYDANI, KAHİRE - OLIVER WILKINS, VIMEO.COM
ARAŞTIRMA
MASTERINDEKS2010RAKAMLARINAGÖREONLINEALIŞVERİŞEKUŞKUYLABAKILIYOR